MUZEUM MYKWY W OŚWIĘCIMIU

Pracownia Nizio Design International opracowała koncepcję architektoniczną pawilonu wystawienniczego oraz projekt aranżacji wystawy stałej Muzeum Mykwy w Oświęcimiu — miejsca poświęconego prezentacji wyjątkowej drewnianej mykwy z XVIII wieku, odkrytej w 2023 roku podczas badań archeologicznych na Bulwarach.

Projekt zakłada ochronę i ekspozycję zabytku w miejscu jego odkrycia. Pawilon muzealny zaprojektowano jako strukturę ochronną i ekspozycyjną wzniesioną bezpośrednio nad zabytkową mykwą, co pozwoli zachować jego autentyczność oraz unikatowy kontekst historyczny, a zwiedzającym umożliwi kontakt z jednym z najcenniejszych materialnych świadectw żydowskiego dziedzictwa Europy Środkowej. Uznawana za unikat w skali europejskiej, mykwa jest jednym z najcenniejszych zachowanych śladów materialnych kultury żydowskiej w tej części kontynentu.

Minimalistyczna bryła pawilonu na planie prostokąta wyrasta dyskretnie z zieleni w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Pamięci Wielkiej Synagogi, symbolicznie domykając przestrzeń, na której wznosiła się niegdyś oświęcimska bożnica. Projekt czerpie z architektury historycznych mykw aszkenazyjskich: motyw schodów prowadzących w głąb ziemi, tworzących na planie meander, staje się zarówno rozwiązaniem funkcjonalnym, jak i symbolicznym odniesieniem do rytuału zanurzenia. Fasada z szlachetnego kruszywa odsyła do kabalistycznego symbolizmu kamienia fundamentalnego, a dach aktywnie gospodaruje wodą deszczową, nawiązując do znaczenia żywej wody w tradycji żydowskiej. Spływająca po elewacji woda pozostawia na niej indywidualne ślady, nadając budynkowi charakter żywego, zmieniającego się organizmu.

Kulminacją ścieżki zwiedzania jest przestrzeń centralna, w której historyczna mykwa eksponowana jest w szklanym ekspozytorze wpuszczonym w posadzkę. Widoczna z góry sprawia wrażenie zanurzonej w wodzie, jednocześnie pozostając w miejscu swojego odkrycia. Poprzedzająca ją narracja wprowadzająca przybliża wielowiekową historię osadnictwa żydowskiego w Oświęcimiu, znaczenie mykwy w obrzędowości oraz kontekst odkrycia z 2023 roku. Szkło — materiał jednocześnie funkcjonalny i artystyczny, przywodzący na myśl zastygłą w ruchu wodę — spaja estetykę całej ekspozycji. Projekcje archiwalne, impresje wizualne i dźwiękowe oraz specyficzny zapach drewna budują atmosferę rytualnego oczyszczenia, oddziałującą na wszystkie zmysły.

Budowa pawilonu planowana jest na 2027 rok.